Gömrük rəsmiləşdirilməsi

Prosedur sərhəddən əvvəl müəyyən edilməlidir

Gömrük işi nəqliyyat vasitəsi sərhədə çatmazdan xeyli əvvəl başlayır. Azərbaycana idxal, oradan ixrac və ya onun ərazisindən tranzit zamanı hansı sənədlərin, məsuliyyət bölgüsünün və ötürmə nöqtələrinin real olaraq tələb olunacağını göndərənlərə, alıcılara və xarici ekspeditor tərəfdaşlarına müəyyənləşdirməkdə kömək edir və bunu daşıma planına daxil edirik — sərhəddəki növbədə aydınlaşmasını gözləmirik.

Uyğun prosedur göndərmə və təyinat yerindən, malın gömrük statusundan, marşrutdan, çatdırılma şərtlərindən və daşıyıcıdan asılıdır. TIR, EX1 və T1 bir-birini əvəz edən adlar deyil: hər birinin öz təyinatı, öz iştirakçıları və açılıb-tamamlanma qaydası var. CMR qaiməsi onların yanında daşıma müqavilətinin təsdiqi kimi durur, lakin özlüyündə gömrük proseduru deyil. Biz konkret göndərişə həqiqətən nəyin lazım olduğunu müəyyən edirik, məsul icraçısı olmayan sənəd adını hesablamaya yazmırıq.

TIR karneti üzrə daşımaların təşkili

TIR karneti beynəlxalq zəmanət altında, gömrük plombu ilə daşımaya buraxılmış avtomobil və ya konteynerlərdə beynəlxalq tranzit üçün istifadə olunur və bu, hər tranzit sərhədində ayrıca təminat rəsmiləşdirməyə ehtiyacı aradan qaldırır. Bu yalnız daşıyıcı prosedura buraxıldıqda, nəqliyyat vasitəsi və ya konteyner təsdiq şəhadətnaməsinə malik olduqda və marşrut üzrə gömrük əraziləri sistemdə iştirak etdikdə işləyir. Avtomobil sadəcə sərhədi keçdiyi üçün «TIR rejimində» sayılmır, ona görə karnetin mövcudluğu və nəqliyyat vasitəsinin yararlılığı yükləmədən əvvəl təsdiqlənir. Gömrük orqanları yükə baxış keçirmək və yeni plomb vurmaq hüququnu saxlayır.

Azərbaycanın iştirak etdiyi avtomobil daşımalarında TIR rejiminin tələb olunub-olunmadığını, kommersiya baxımından əsaslı və praktiki olaraq əlçatan olub-olmadığını yoxlayırıq. TIR mütləq tələbdirsə, bunu sorğu mərhələsində bildirmək daha yaxşıdır: bu, mövcud daşıyıcıların dairəsini daraldır, marşrutu və tarifi dəyişə bilər. Rejim əlçatan deyilsə, alternativ tranzit sxemi güman edilməməli, razılaşdırılmalıdır.

EX1 və Aİ ixrac bəyannaməsi

Aİ ixrac bəyannaməsi — yazışmada adətən EX1 adlandırılır — ümumi qayda olaraq İttifaq malı statusuna malik malların Avropa İttifaqından çıxarılması üçün tələb olunur, məhdud istisnalar nəzərə alınmaqla. İxracatçı və ya onun təyin etdiyi gömrük nümayəndəsi bəyannaməni ixrac gömrüyünə invoys, qablaşdırma vərəqəsi, ixracatçı və bəyannaməçi məlumatları və bəyanetmə səlahiyyəti ilə birlikdə təqdim edir. Bəyannaməyə daşımanın qeydiyyat nömrəsi (MRN) verilir.

Sonra mal çıxış gömrük idarəsinə təqdim olunur; həmin idarə faktiki çıxışa nəzarət edir və nəticələri həmin MRN üzrə geri ötürür. Bunlar iki fərqli gömrük rolu­dur və onların qarışdırılması gecikmələrin çox rast gəlinən səbəbidir. Hesablamada «EX1 daxildir» ifadəsini susmaqla qəbul etmək olmaz: bəyannaməni kimin — göndərənin, daşıyıcının, göndərmə yerindəki agentin, yoxsa tərəfdaşımızın rəsmiləşdirdiyini, hansı məlumatların çatışmadığını və rəsmiləşdirmənin göstərilən tarifə daxil olub-olmadığını dəqiqləşdiririk. Bu, xüsusilə EXW kimi özü-götürmə şərtlərində vacibdir, burada ixrac formallıqlarının bölgüsü güman edilməməli, razılaşdırılmalıdır.

T1 tranziti: təqdimat və silinmə

T1 proseduru ilə İttifaq malı statusuna malik olmayan mallar İttifaq və ya ümumi tranzit çərçivəsində gömrük nəzarəti altında daşınır. Bu sistem Avropa İttifaqını və ümumi tranzit ölkələrini — onların sırasında Türkiyəni — əhatə edir və Azərbaycana şamil olunmur. Bu ərazidən kənara davam edən göndəriş sərhəddə proseduru dəyişir, eyni bəyannamə ilə Bakıya gəlmir; ona görə planda əvəzinə nəyin və harada qüvvəyə mindiyi göstərilməlidir.

T1-i açmaq əməliyyatın yalnız yarısıdır. Mal təyinat gömrük idarəsinə təqdim edilir, gəliş və nəzarət nəticələri tranzit sistemi vasitəsilə ötürülür, sonra göndərmə gömrüyü daşımanı silir və zəmanəti azad edir. Təyinat yerindəki formallıqları səlahiyyətli alıcı və ya gömrük nümayəndəsi yerinə yetirə bilər, lakin agent təyin etmək prosedurun tamamlanması demək deyil. Tamamlanmamış və ya silinməmiş daşıma dayanma, tranzit zəmanəti üzrə tutulma riski və əlavə xərc deməkdir.

Daşımadan əvvəl bütün zənciri təsvir edirik: prosedurun sahibi kimdir, bəyannaməni kim verir, hansı gömrük onu açır, mal harada təqdim olunacaq, təyinat yerində kim cavabdehdir və hər nümayəndəyə hansı məlumat lazımdır. Marşrut dəyişdikdə sənəd sxemi də bir qayda olaraq dəyişməlidir.

Yoxladığımız sənədlər

• - İnvoys və qablaşdırma vərəqəsi
• - Nəqliyyat sənədi və təsdiqlənmiş marşrut
• - Malın təsviri, XİF ƏM / HS kodu üzrə təsnifat və mənşə ölkəsi
• - Çəki, yer sayı və müşayiətedici sertifikatlar və ya icazələr
• - Incoterms çatdırılma şərti və onda göstərilən coğrafi məntəqə
• - İxracatçı, idxalçı, alıcı və gömrük nümayəndəsi məlumatları
• - EX1, T1, TIR, baytarlıq sənədləri, uyğunluq və mənşə təsdiqi üzrə tələblər

Sənədlərin yoxlanması gömrük orqanının məcburi qərarını əvəz etmir. Biz məcburi tarif təsnifatı vermirik və gömrük qərarları qəbul etmirik; kodun və vergitutma rejiminin müəyyən edilməsi əlavə texniki məlumat və ya gömrük orqanlarına rəsmi müraciət tələb edə bilər. Vəzifəmiz boşluqları əvvəlcədən görmək, lazımi nümayəndələri cəlb etmək və daşıma planı ilə gömrük prosedurunu eyni məntiqdə saxlamaqdır.

Gömrük dəstəyi üçün sorğu

Göndərmə və təyinat yerini, marşrutu, çatdırılma şərtini, invoysu, qablaşdırma vərəqəsini və malın aydın təsvirini göndərin. Yükün artıq hansısa gömrük proseduru altında olub-olmadığını və bəyannamənin açılıb-açılmadığını bildirin. Sual TIR, EX1 və ya T1 ilə bağlıdırsa, məlum olduğu halda daşıyıcını və planlaşdırılan keçidləri qeyd edin. Bakıdakı komanda dəstəyin dəyərini qiymətləndirməzdən əvvəl növbəti sənədləri və məsuliyyət bölgüsünü müəyyən edəcək.